Η έβδομη τέχνη του σήμερα


Ένα κείμενο προβληματισμού με αφορμή τις ταινίες που αναζητούμε για συντροφιά τις ημέρες του αναγκαστικού εγκλεισμού.
Μήπως ο κινηματογράφος έπαψε να είναι τέχνη; Και όρος τέχνη τι σημαίνει; Καταρχάς η λέξη τέχνη προέρχεται από το αρχαίο ρήμα τίκτομαι που σημαίνει γεννώ. Άρα ,όπως συνάγουμε από την ετυμολογία της, η τέχνη είναι κάτι που γεννά», παράγει οραματισμούς ιδέες (τα λεγόμενα μηνύματα) ωφέλιμες στην ανθρωπότητα και προκαλεί συναισθήματα. Αυτοί είναι οι λειτουργικοί και δικαιολογητικοί σκοποί ύπαρξης της τέχνης. έχοντας υπόψη τη πλειονότητα των επιτυχημένων ταινιών(και δεν αναφέρομαι στις σινεφίλ, ανεξάρτητων παραγωγών ταινίες αλλά στις blockbuster,μεγάλων εταιρειών βλ. ταινίες με υπερήρωες και οτιδήποτε αδηφάγα καταναλώνει η  νεολαία  που αποτελεί την πολυπληθέστερη συνιστώσα του κινηματογραφικού κοινού και όσοι από τους λοιπούς έχουν τις ίδιες προτιμήσεις που προβάλλονται στις κινηματογραφικές αίθουσες ή στις μικρές οθόνες του υπολογιστή και της τηλεόρασης)ας αναρωτηθούμε αν η έβδομη τέχνη του σήμερα  υπηρετεί τους προλεχθέντες σκοπούς της ως τέχνη μέσω του "καμβά" της, δηλαδή των ταινιών. Για τη βέλτιστη προσέγγιση του θέματος θα προβώ σε μια ακροθιγή κωδικοποίηση των  σκοπών  της τέχνης σε ένα δυαδικό σχήμα.  Ο ένας κεφαλαιώδης σκοπός της είναι η γέννηση και προαγωγή μηνυμάτων και ιδεών. Ο έτερος είναι η πρόκληση συναισθημάτων .Ας ερευνήσουμε λοιπόν αν ο κινηματογράφος του αιώνα μας εκπληρώνει τους βασικούς αυτούς σκοπούς της τέχνης ώστε να δικαιούται να ανήκει σε αυτή ως 7ο παρακλάδι της.
Αρχική μας ερώτηση λοιπόν:  "Προάγει μηνύματα και ιδέες"; καταρχάς για να προάγει αυτές τις ιδέες απαιτείται ελευθερία έκφρασης των δημιουργών(όπως εξάλλου και στις άλλες τέχνες).Σήμερα αυτή η ελευθέρια των δημιουργών ή εκλείπει ή περιορίζεται με το να κατευθύνεται/στρατεύεται υπερ  ορισμένων ιδεών τις οποίες οι παραγωγοί σύμφωνα με τα εκάστοτε συμφέροντα. Αυτή η επικρατούσα οδυνηρή πραγματικότητα διαμορφώθηκε ως εξής: Όλα αρχίζουν από τη στιγμή που ο κινηματογράφος έγινε βιομηχανία και σκοπός της, όπως κάθε βιομηχανίας του επικρατούντος καπιταλιστικού δόγματος είναι το κέρδος και η μεγιστοποίηση του. Μέσον κέρδους είναι οι ταινίες οι οποίες για να εξασφαλίσουν το κέρδος πρέπει να ανταποκρίνονται στις ανάγκες του σύγχρονου ατομιστή ανθρώπου. Ανάγκη του λοιπόν είναι η εύκολη,κατανοητή,εύπεπτη  διασκέδαση και όχι να λάβει "τροφή για σκέψη" για προβληματισμό ο οποίος θα γίνει εφαλτήριο εύρεσης  λύσεως στα φλέγοντα ζητήματα του κοινωνικού συνόλου (το οποίο σκεπτόμενος ατομικιστικά και συνάμα κουτά -κουτά διότι παραβλέπει ότι αποτελεί μέλος του και ότι θα επηρεαστεί με τη σειρά του -τον αφήνει παγερά αδιάφορο ). Έτσι οι ταινίες επενδύουν στα τεχνικά μέρη (εφέ, μουσική υπόκρουση στα οποία δε μπορούν οι δημιουργοί πάλι  να εκδηλώσουν απόλυτη ελευθέρια γιατί εκτός του ανέκαθεν τηρουμένου  οικονομικού προϋπολογισμού, υπάρχει λογοκρισία  του περιεχομένου των στίχων του μουσικού χαλιού) θα διαμορφώσουν  ένα ελκυστικό, εμπορικής απήχησης  trailer και ολιγωρούν για το σενάριο. Το σενάριο το οποίο  άλλοτε  αποτελούσε την πεμπτουσία της ταινίας , το κατεξοχήν μέσο έκφρασης των δημιουργών εδραζόμενο στην κάποια ιδεολογία τους, έχει υποβαθμιστεί ως ιδεολογικά  κενό και χωρίς η πλοκή του να έχει αναπτυξιακή  πρωτοτυπία . Πλέον το σενάριο επαναλαμβάνει μοτίβα επιτυχημένων ταινιών, εκτυλίσσεται σε συνέχειες (sequel κοκ) προτιμώντας έτσι αντί του ρίσκου του ρηξικέλευθος την ασφάλεια του σταθερού οπαδικού προσοδοφόρου κοινού. Ακόμα, το σενάριο ενσαρκώνουν χαρακτήρες οι οποίοι δεν είναι δυνατόν να αποκαλούνται ήρωες καθώς είναι κοινοί θνητοί δε φέρουν αξίες, ιδανικά- και δεν εννοώ ήρωες σα του Αισχύλου  ανυψωμένους σε βάθρο άπιαστο για την μεστή με πάθη ανθρώπινη φύση  - τα οποία θα ηθικοποιούσαν τους θεατές.(Μια ηθικοποίηση ζωτικής σημασίας η οποία θα τους έκανε να σφίξουν τους χαλινούς της καλπάζουσας κρίσης ηθών, αιτίας πολλών νοσηροτήτων). Εν αντιθέσει οι σεναριακοί χαρακτηρες,είναι ήρωες είτε δυσμενέστερης θέσης από το θεατή ώστε να προκαλούν συμπάθεια- οίκτο είτε φορείς απαξιών οι οποίες υπηρετούν τα κερδοσκοπικά συμφέροντα της κινηματογραφικής και άλλων αλληλεξαρτουμένων βιομηχανιών  διαιωνίζοντας έτσι την προαναφερθείσα κρίση και τα συνεπαγόμενα της κακά. Το σενάριο λοιπόν, και κατά συνέπεια η ταινία, όχι μόνο δεν αφύπνιζει,δε μεταδίδει τα λεγόμενά μηνύματα αλλά καταλήγει ζημιογόνα προπαγάνδα συνειδησιακής αποχαύνωσης- ύπνωσης,  αβελτηρίας και υποδούλωσης στις επιταγές των συμφερόντων του κέρδους. Επομένως αυτός ο σκοπός(της προαγωγής οραμάτων και ιδεών) της τέχνης δεν εκπληρώνεται. 
Τουλάχιστον υπηρετεί τον άλλο σκοπό; εκείνον της πρόκλησης συναισθημάτων; Δηλαδή  μόλις ανοίξουν τα φώτα της αίθουσας ή πέσουν οι τίτλοι στις ψηφίδες τις μικρής ιδιωτικής οθόνης μας(τηλεόρασης,pc,tablet) στο τέλος υπάρχει κάποια συναισθηματική επίγευση ; Ίσως κατόπιν εξονυχιστικής, ενδοσκόπηση,ιχνιλατευσης των ερεθισμάτων του εσωτερικού μας κόσμου εντοπίσουμε ένα επιδερμικό στιγμιαίο μειδίαμα το οποίο σχηματίστηκε όσο  μασουλούσαμε  το ποπ κορν (το οποίο δεν γλίτωσε και αυτό από την  for και πωλείται και πανάκριβα).και μόνο το ότι κατά τη διάρκεια της προβολής πλέον αγωνιούμε για το πώς θα ικανοποιήσουμε το στομάχι μας δείχνει ότι οι ταινίες δεν προκαλούν συναισθηματική μέθεξη.(άρα τα ζητούμενα συναισθήματα).διότι μέθεξη σημαίνει ολοκληρωτική παράδοση ψυχής, πνεύματος, σώματος στο πόνημα της τέχνης ( εν προκειμένω στην ταινία). Δεν "υφίστανται "οι βιοτικές ανάγκες εκείνη την ιερή στιγμή. Επίσης αν την επόμενη μέρα μετά την προβολή της ταινίας θυμόμαστε μονάχα άχνα την υπόθεση της ή χειρότερα  θυμόμαστε μόνο τη διαδικασία  προβολής πχ την ουρά στα ταμεία, είναι ένα άλλο σημάδι της αποτυχίας της ταινία να φέρει σε πέρας το  συναισθηματικής φύσεως σκοπό της. Σημάδι αυτής της  αποτυχίας των σημερινών ταινιών είναι και η αδιαφορία μας να τις  παρακολουθήσουμε σε επανάληψη.(πού εκείνος ο διακαής και άσβεστος, πόθος που νιώθουμε σα να βλέπουμε πρώτη φορά -ενώ πρόκειται για πολλοστή -τα κινηματογραφικά κλασικά αριστουργήματα).Αυτά λοιπόν τα σημάδια -εντυπώσεις(που δηλαδή τυπώνει εν τη ψυχή μας η ταινία) μαρτυρούν την ατελέσφορη προσπάθεια της πρόκλησης/μετάγγισης συναισθημάτων, την αποτυχία της ταινίας του σήμερα ολοκλήρωσης του σκοπού της  και συνεπώς τη γενικότερη αποτυχία της να  θεωρείται γνήσιο απότοκο τέχνης 
Επομένως η 7η τέχνη συμβατικά ,από συνήθεια και χάριν σεβασμού της παλαιότερης συνεισφοράς της αποκαλείται τεχνη,καθώς είναι τελείως αποπροσανατολισμένη των θεμελιωδών σκοπών λόγων υπάρξεως της. Όμως επειδή είμαι του δόγματος πως για το ό,τι έπραξε ο ίδιος ο άνθρωπος μπορεί και ο ίδιος να το αναιρέσει ή να το διορθώσει, αισιοδοξώ• Αισιοδοξώ πώς  αυτή η κατάσταση είναι αναστρέψιμη υπό τις ακόλουθες προϋποθέσεις : Πρώτον οι  σχετικοί θεσμοί οφείλουν  να απονέμουν βραβεία σε ταινίες με κριτήριο το αν υπηρετούν την έβδομη τέχνη και όχι  με τη σκοπιμότητα της απόσβεση της ζημίας, του κόστους των φαραωνικών παραγωγών(πίσω από τις οποίες κρύβονται οι συνήθεις ύποπτοι, οι μεγολοκεφαλαιούχοι).φέτος στο "σκοτάδι το πνιχτό, φάνηκε η λάμψη ενός αστεριού" καθώς έγινε αυτό το τολμηρό, ανατρεπτικό(αφήνοντας εμβρόντητα λόμπι και στοιχηματίκες εταιρείες) βήμα με τη βράβευση στα Όσκαρ -ίσως του ποιο αναγνωρισμένου θεσμού βράβευσης- της ταινίας "τα παράσιτα «•μίας ξενόγλωσσης ταινίας σινεφίλ -που σεναριακά έφθανε βάθος και πληρότητα νοημάτων αρχαίας τραγωδίας εμπνευσμένο από τα σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα- η οποία υπερφαλάγγισε το κατεστημένο της κινηματογραφικής παραγωγής•Επομενως θέλω να ελπίζω πως έχει κινητοποιηθεί ο μηχανισμός βελτιωτικής μεταστροφής νοοτροπίας των ανθρώπων που στελεχώνουν τους θεσμούς και επηρεάζουν σε καθοριστικό  βαθμό την πορεία του κινηματογράφου. Και η δεύτερη προϋπόθεση αφορά εμάς τους θεατές και κοινωνούς αυτής της τέχνης. Οφείλουμε να συνεπικουρήσουμε στην ανάκτηση και αποκατάσταση της ταυτότητας του κινηματογράφου ως τέχνη  με το να επιλέγουμε τέτοιες ταινίες, οι οποίες δεν συνιστούν μία ακόμη σπατάλη χρόνου και χρήματος. ταινίες οι οποίες μας ωφελούν,με τις ιδέες που τίκτουν -υλοποιώντας το σκοπό τους ως τέχνη- μας  ευαισθητοποιούν,μας καλούν να ξεριζώσουμε τα αγκάθια(κοινωνικά καταδυναστευτικά,βαλτωμενα  άλυτα προβλήματα) που "πληγώνουν" τη ανεπανάληπτη ζωή μας και που μας εμποδίζουν να την απολαύσουμε . Επιζητώντας λοιπόν τέτοιες ταινίες θα αλλάξουμε και τον ρουν της κινηματογραφικής βιομηχανίας. Ή βιομηχανία για να ανταποκριθεί στις νέες μας ανάγκες που θα τις επιφέρουν κέρδος θα υποχρεωθεί να επιτρέψει στους οραματιστές κινηματογραφιστές να ξαναποκτήσουν την ελευθερία έκφρασης τους(να ανθίσει μία σύγχρονη nouvelle vague ή βρετανικο  free cinema )και με αυτή να δημιουργήσουν ταινίες ποιότητας, εναρμονισμένες με το σκοπό της 7ης τέχνης και κατ’ επέκταση με τον ίδιο τον άνθρωπο. 
* Σουζάνα Γεωργούση, μια φοιτήτρια